44 - رسالة فى الرد على الغلاة ، اين رساله نيز از رساله‌هاى مختصر اوست كه با كنز الفوائد به چاپ رسيده است . 45 - رسالة فى الرد على المنجمين . 46 - الرحلة ، ابن ابى طى حلبى در شرح حال حسن بن بشر بن على طرابلسى به اين رساله اشاره كرده است . « 1 » ابو تمام نيشابورى يوسف بن محمد نيشابورى قرن چهارم هجرى اين مرد دانشمند از فلاسفهء قرن چهارم هجرى است . شهرستانى او را در عداد فلاسفهء متأخر اسلام آورده و او را مانند يعقوب كندى و ثابت بن قره و احمد بن الطيب و ابو زيد بلخى و فارابى و ابن سينا « 2 » شمرده و دلالت دارد كه ابو تمام نيشابورى از فلاسفه‌ايست كه علم و فلسفه را آورده و از متفكران مبرز در عصر خود بوده است . و با آنكه زياد از او صحبت شده مع‌ذلك فقط آنچه را كه ابو حيان توحيدى در كتاب الامتاع و المؤانسة ، جلد دوم ، صفحهء 15 ، بيان كرده ، از او مىدانيم ، و او معلوم مىدارد كه از فلاسفهء شيعه بوده است ، و خود ابو حيان بر او حملهء بسيار سخت و زننده‌اى مىكند ، و او را طعن ، و متهم به زندقه و الحاد مىنمايد ، و حرفهاى ديگرى درباره‌اش مىگويد . ما عادت كرده‌ايم كه در بيانات ابو حيان و ديگران مطالبى از اين مقوله ببينيم ، مثلا مىگويد : « ابو تمام كسى است كه كوشش داشت شريعت را از بين ببرد زيرا معتقد بود كه فلسفه با شريعت هم‌عنان و شريعت با فلسفه موافق است ، و هريك چون مادر ديگرى و نسبت به آن مهربان و عطوف است . وى قصد داشت اين مطالب را انتشار دهد و مردم را به خود دعوت كند و به طايفهء معروف به شيعه خدمت كرد و به مطرف بن محمد وزير مرداويج جبلى پناه برد تا پشتيبان او باشد و بتواند آنچه در دل دارد به آن وسيله بگويد ، ولى اين كارها او را كوچكتر كرده از قدر او كاست ، و تحقير و خانه‌نشين

--> ( 1 ) - براى شرح حال كراچكى از كتابهاى زير استفاده شد : تأسيس الشيعة ، ص 386 - 391 ، الكنى و الالقاب ، ج 3 ، ص 88 - 89 ، روضات الجنات ، ص 579 - 580 و الذريعة در يازده جلد چاپ‌شدهء آن . ( 2 ) - ملل و نحل شهرستانى ، ج 3 ، ص 33 - 34 ، چاپ سال 1368 ، چاپخانهء حجازى .